محمد موسوى بجنوردى

84

علم اصول ( فارسى )

وظيفه‌اى دارند . وظيفهء مولا و شارع مقدس جعل احكام و قوانين است براى بشر به مقدارى كه بشر نياز دارد . شارع بايد به‌طور وافى جعل قانون كند و تمامى شرايط جعل و تشريع بايد معتبر باشد . پس از آنكه مكلف به يك رشته از تكاليف و احكام و قوانين علم اجمالى يافت ، بايد در صدد ياد گرفتن برآيد و فحص كند و ببيند عموماتى كه ذكر شده است آيا مخصصاتى دارد ، مطلقاتى كه آمده است آيا مقيداتى دارد يا نه . چنانچه از فحص مخصصات نسبت به عمومات و مقيدات نسبت به مطلقات كوتاهى كرد ، ديگر معذور نيست ، بلكه معاقب است . بعدها نمىتواند بگويد نمىدانستيم ، چون خطاب مىآيد كه « هلا تعلمت ؟ » : چرا ياد نگرفتى ؟ زيرا حكم عقل است كه انسان بايد در وادى ياد گرفتن گام بگذارد چون در تمام جوامع عقلايى اين اصل يك اصل مسلّم حقوقى به شمار مىآيد كه بر همه واجب است احكام شريعت و قوانين مدون خود را ياد بگيرند . البته اين سؤال پيش مىآيد كه آيا اين وجوب ، وجوب عقلى محض است ، ارشادى است يا مىتوان گفت كه اين وجوب ، وجوب شرعى مىباشد . اشكالات زيادى بر قول به وجوب شرعى وجود دارد و از مجموع آنچه گفته شد اين معنى استفاده مىشود كه وجوب تعلم احكام شرعى و يادگيرى قوانين مدونة يك حكم ارشادى محض از قبيل « . . . أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ . . . » « 1 » است . چنانچه مخالفتش موجب مخالفت واقع نشود ، فسق نمىآورد و ترك موجب استحقاق عقوبت

--> ( 1 ) الانفال ( 8 ) : 20 « . . . خدا و رسول را اطاعت كنيد . . . » .